Ν. Παραλυκίδης: Μετρήσεις για τον φασιανό στον βόρειο Έβρο – Η προέλευση, η εξάπλωση και τα χαρακτηριστικά ενός ξεχωριστού είδους

Σε εξέλιξη βρίσκονται αυτό το διάστημα μετρήσεις στον βόρειο Έβρο, με στόχο την καταγραφή του πληθυσμού του φασιανού, ενός εντυπωσιακού αλλά σχετικά άγνωστου πτηνού για την περιοχή.

Τις ιδιαιτερότητες του είδους και την ιστορία παρουσίας του στον Έβρο εξηγεί μιλώντας στο ΡΑΔΙΟ ΕΒΡΟΣ ο καθηγητής Νικόλαος Παραλυκίδης, ΕΔΙΠ στο Εργαστήριο Οικολογίας και Διαχείρισης Άγριας Πανίδας, στο Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με καταγωγή και από τα Δίκαια Έβρου.

Πώς βρέθηκε ο φασιανός στον Έβρο

Σύμφωνα με τον κ. Παραλυκίδη, οι φασιανοί που απαντώνται σήμερα στον βόρειο Έβρο δεν προέρχονται από απελευθερώσεις του ελληνικού κράτους. Αντίθετα, πρόκειται για πληθυσμούς που πέρασαν φυσικά τα σύνορα από τη Βουλγαρία, όπου από τη δεκαετία του 1980 έως και τις αρχές του 1990 πραγματοποιούνταν εκτροφές και απελευθερώσεις.

Τα πουλιά εγκαταστάθηκαν και αναπτύχθηκαν στην περιοχή, καθώς βρήκαν κατάλληλο βιότοπο: συνδυασμό δασικών εκτάσεων και καλλιεργειών, που τους προσφέρει τόσο τροφή όσο και χώρο για αναπαραγωγική δραστηριότητα. Σήμερα ο πληθυσμός εκτείνεται από το Ορμένιο Έβρου, τα Δίκαια και την κοιλάδα του Άρδα ποταμού, έως και νοτιότερα, φτάνοντας στην περιοχή του Διδυμότειχο.

Η διαδικασία των μετρήσεων

Η φετινή καταμέτρηση είναι η δεύτερη συνεχόμενη χρονιά που πραγματοποιείται με την ίδια μεθοδολογία. Η εκτίμηση του πληθυσμού βασίζεται στα χαρακτηριστικά «κρωξίματα» των αρσενικών, τα οποία αυτή την περίοδο —στη φάση της αναπαραγωγής— επιδεικνύονται έντονα, χτυπώντας τα φτερά τους και καλώντας τα θηλυκά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρώτη συστηματική καταγραφή είχε γίνει από τον ίδιο τον κ. Παραλυκίδη στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990, στο πλαίσιο της διδακτορικής του έρευνας. Παράλληλα, αντίστοιχες μετρήσεις πραγματοποιούνται σήμερα και από την Κυνηγετική Ομοσπονδία Μακεδονίας – Θράκης στην περιοχή του Νέστου, όπου επιβιώνει ο φυσικός ελληνικός πληθυσμός, κυρίως στο Δέλτα Νέστου και αυτό λόγω του προστατευόμενου δάσους του Κοτζά Ορμάν.

Ένα ξεχωριστό υποείδος

Ο φασιανός της περιοχής ανήκει στο υποείδος Phasianus colchicus colchicus και διαφέρει σημαντικά από τους κοινούς κυνηγετικούς φασιανούς, που είναι υβρίδια με ασιατικά είδη. Δεν διαθέτει το χαρακτηριστικό λευκό «δαχτυλίδι» στον λαιμό, είναι μικρότερος σε μέγεθος, πιο δυσπρόσιτος στο κυνήγι και δυσκολότερος στην εκτροφή — αν και, όπως επισημαίνεται, εκτρέφεται εδώ και χρόνια στη Βουλγαρία.

Αντίθετα, στην Ελλάδα οι απελευθερώσεις που γίνονται κατά καιρούς από τη δασική υπηρεσία αφορούν υβριδικούς φασιανούς και πραγματοποιούνται σε ελεγχόμενες κυνηγετικές περιοχές, κυρίως για άμεση θήρευση.

Συμπεριφορά και αναπαραγωγή

Ο φασιανός είναι είδος με έντονο διμορφισμό: το αρσενικό διαθέτει εντυπωσιακά χρώματα, ενώ το θηλυκό έχει καφέ, «γήινο» χρωματισμό για καμουφλάζ, καθώς φωλιάζει στο έδαφος. Γεννά έως και 15 αυγά, ενώ οι νεοσσοί είναι άμεσα κινητικοί και ακολουθούν τη μητέρα τους από τις πρώτες ώρες.

Το αρσενικό δεν συμμετέχει στην ανατροφή των μικρών και είναι πολυγυνικό, ζευγαρώνοντας με περισσότερα από ένα θηλυκά, εφόσον το επιτρέπει η επικράτειά του. Όσο καλύτερες είναι οι συνθήκες του βιότοπου, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες ανάπτυξης του πληθυσμού.

Από την αρχαιότητα έως σήμερα

Το όνομα του φασιανού προέρχεται από τον ποταμό Φάσις της Κολχίδας, ενώ μάλιστα σύμφωνα με την παράδοση αυτός ήταν το περίφημο “Χρυσόμαλλο Δέρας” που ήρθε από την Κολχίδα στην Ελλάδα σύμφωνα με τη μυθολογία – η σύνδεση έγινε λόγω των εντυπωσιακών χρωμάτων που διαθέτουν τα αρσενικά. Στην Ελλάδα, το είδος ήταν παλαιότερα ευρέως διαδεδομένο σε υγροτόπους από τη Στερεά Ελλάδα και βορειότερα, ωστόσο με την πάροδο των χρόνων περιορίστηκε σημαντικά, επιβιώνοντας κυρίως στο Δέλτα του Νέστου, όπου προστατεύτηκε λόγω του κατάλληλου περιβάλλοντος.

Φυσικοί κίνδυνοι και προκλήσεις

Παρά το γεγονός ότι και στο παρελθόν επιτρεπόταν το κυνήγι του φασιανού κατά τους φθινοπωρινούς και πρώιμους χειμερινούς μήνες, το είδος αντιμετωπίζει και πολλούς φυσικούς θηρευτές, όπως αλεπούδες, τσακάλια, κουνάβια και μεγάλα αρπακτικά πτηνά, όπως αετοί και γερακίνες.

Η εξέλιξη των φετινών μετρήσεων αναμένεται να δώσει μια πιο σαφή εικόνα για την κατάσταση του πληθυσμού στον βόρειο Έβρο, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό μέτρων διαχείρισης και προστασίας ενός είδους με ιδιαίτερη οικολογική και ιστορική αξία για την περιοχή.