1ο ΕΠΑΛ Διδυμοτείχου: «Ασπίδα» απέναντι σε fake news και deepfake videos

Η εξαιρετική εισήγηση μαθητών/τριών σχετικά με την ευαλωτότητα των νέων απέναντι στα fake news και τα deepfakes, ανέδειξε τη σημασία της κριτικής σκέψης και του ειδησεογραφικού γραμματισμού  

Όπως μας ενημέρωσαν οι μαθητές, υπάρχουν διαθέσιμες περισσότερες από 10.000 εφαρμογές για σταθερούς υπολογιστές ή κινητά, στις οποίες ακόμη κι ένας χρήστης χωρίς καμία σχετικά γνώση ή εμπειρία, μπορεί να δημιουργήσει αληθοφανές περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης – Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν και τα εργαλεία για την προστασία μας

Εξαιρετική ήταν η εισήγηση του 1ου Επαγγελματικού Λυκείου Διδυμοτείχου «Ευγένιος Ευγενίδης», στο πλαίσιο του 1ου Thrace Media Hub (Κόμβος Ενημέρωσης Θράκης), που διοργανώθηκε στο Διδυμότειχο. Οι μαθητές παρουσίασαν την εργασία τους σχετικά με την ευαλωτότητα των νέων απέναντι στα fake news (ψεύτικες ειδήσεις) και τα deepfakes (ψευδοβίντεο με τεχνητή νοημοσύνη), αναδεικνύοντας τη σημασία της κριτικής σκέψης και του news literacy (ειδησεογραφικός γραμματισμός).

Το κοινό… εξαπατήθηκε live!
Η παρουσίαση ξεκίνησε με ένα διαδραστικό κουίζ, με την ενεργό συμμετοχή του κοινού, το οποίο χρησιμοποίησε για αυτό το πείραμα το κινητό του τηλέφωνο. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάστηκαν πέντε βίντεο λίγων δευτερολέπτων το καθένα. Το κοινό κλήθηκε να απαντήσει σε ζωντανό χρόνο, εάν τα βίντεο – χωρίς ήχο – που έβλεπε ήταν αληθινά ή προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης.
Στα περισσότερα βίντεο, οι απαντήσεις ήταν μοιρασμένες, μεταξύ αληθινού και κατασκευασμένου. Κι εδώ οι μαθητές… αποκάλυψαν, πως όλα τα βίντεο που παρουσίασαν ήταν προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης, προκαλώντας τον έντονο προβληματισμό του κοινού, για το πόσο ευάλωτοι είμαστε απέναντι στα deepfakes, ιδίως όταν αυτά παρουσιάζονται μπροστά στις οθόνες μας για λίγα δευτερόλεπτα.

Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στα χέρια όλων
«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι σαν ένα μαχαίρι: Μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις είτε για να κόψεις μία σαλάτα είτε για να σκοτώσεις έναν άνθρωπο. Είναι ένα εργαλείο: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καλό αλλά και για κακό σκοπό», ακούστηκε χαρακτηριστικά στο πλαίσιο της παρουσίασης.
Όπως μας ενημέρωσαν οι μαθητές, υπάρχουν διαθέσιμες περισσότερες από 10.000 εφαρμογές για σταθερούς υπολογιστές ή κινητά, στις οποίες ακόμη κι ένας χρήστης χωρίς καμία σχετικά γνώση ή εμπειρία, μπορεί να δημιουργήσει αληθοφανές περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης.

Από το κυβερνοέγκλημα στις τηλεφωνικές απάτες
Οι μαθητές ανέδειξαν, επίσης, ότι μεγάλο πρόβλημα παγκοσμίως είναι το κυβερνοέγκλημα, το οποίο εκτιμάται πως κοστίζει 10 τρισεκατ. δολάρια ετησίως. Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, εάν ήταν χώρα, θα ήταν… η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, μετά τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Αλλά δεν είναι μόνο το έγκλημα σε βάρος επιχειρήσεων – κολοσσών, που μπορεί σε κάποιους να πηγαίνει το μυαλό, αλλά η καθημερινότητα των εγκληματικών δραστηριοτήτων ακόμη και στην ελληνική επαρχία. Πόσοι συμπολίτες μας έχουν πέσει θύματα τηλεφωνικών απατών ακόμη και στο Διδυμότειχο, διερωτήθηκαν οι μαθητές. Προειδοποίησαν, ότι με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, οι επιτήδειοι μπορούν ακόμη και να αντιγράψουν τη φωνή κάποιου συγγενή ή γνωστού του πιθανού θύματός του, προκειμένου να το εξαπατήσουν!

«Ασπίδα» κατά των fake news και των deepfakes
Οι μαθητές δεν περιορίστηκαν, πάντως, στην αναγνώστη και την αποτύπωση του προβλήματος, αλλά μετέφεραν αναλυτικές συμβουλές προς το ακροατήριο. Για παράδειγμα, παρουσιάστηκε σύντομος οδηγός για τον εντοπισμό βίντεο – προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης.
Πρέπει να προσέχετε τα εξής: Περίεργο ανοιγοκοκλείσιμο ματιών, πιθανές δυσμορφίες στην άκρη του στόματος, «τέλειο» δέρμα και συμμετρικό πρόσωπο, σκιές σε λάθος κατεύθυνση, ομιλία που ομοιάζει με ρομποτικό ήχο κι έχει «τέλεια» αναπνοή.

Το τεστ των τριών «Π»
Επίσης, οι μαθητές ζήτησαν από το κοινό, πριν κάνουν share ένα βίντεο, από εδώ και στο εξής να κάνουν πρώτα το τεστ των τριών «Π». Πηγή: Είναι ανώνυμος/περίεργος λογαριασμός ή αξιόπιστος; Πάθος: Πώς νιώθεις ο χρήστης απέναντι σε αυτό το βίντεο; Πειστήρια: Πού είναι η απόδειξη; Μήπως πρόκειται για fake news ή παλιό γεγονός;

Συνολικά, οι μαθητές υπογράμμισαν την ανάγκη ο κόσμος να μην δέχεται τίποτα ως δεδομένα, επειδή απλώς το είδε σε ένα viral video ή το απάντησε ένα chatbox.

Η αλγοριθμική «φούσκα» και η ταχύτητα του ψέματος
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της παρουσίασης, αφορούσε την αλγοριθμική «φούσκα», δηλαδή το ότι τα social media «σερβίρουν» στον χρήστη «προϊόντα» στα οποία δείχνουν να αλληλεπιδρούν θετικά ή περισσότερη ώρα.

Σύμφωνα με έρευνα του ΜΙΤ που παρουσίασαν οι μαθητές, το ψέμα έχει 70% περισσότερες πιθανότητες να γίνει retweet από την αλήθεια. «Το ψέμα τρέχει πιο γρήγορα από την αλήθεια, γιατί προκαλεί πιο έντονα συναισθήματα και… πουλάει», ακούστηκε.

Τι απαντούν οι μαθητές: Αναγνωρίζουν τα deepfakes;
Τι όμως απαντούν οι μαθητές; Μπορούν να αναγνωρίσουν τα deepfakes; Σύμφωνα με έρευνα που έγινε στο 1ο ΕΠΑΛ Διδυμοτείχου, στο ερώτημα πόσο σίγουρος/η είσαι ότι μπορείς να ξεχωρίσεις ένα deepfake video από ένα αληθινό 60 απάντησαν απόλυτα, 55 αρκετά και 35 καθόλου.

Όταν όμως η θεωρία γίνεται… πράξη, φαίνεται πως αρκετοί «πέφτουν» θύματα της παραπληροφόρησης. Στην ερώτηση, εάν σου έχει συμβεί τον τελευταίο μήνα να κάνεις share ή repost μια είδηση και μετά να καταλάβεις ότι ήταν fake, 109 απάντησαν ναι και 50 όχι.

Τέλος, στην ερώτηση, όταν βλέπουν/διαβάζουν κάτι στο tiktok που τους εξοργίζουν, τι κάνουν; Οι 126 απάντησαν πως διαβάζουν τα σχόλια να δουν τι λένε οι άλλοι, 39 ψάχνουν στο google εάν ισχύει και 4 το κάνουν αμέσως share.

«Tα αποτελέσματα της έρευνας χτυπούν καμπανάκι κινδύνου – μέσα στα σχολεία απαιτείται εκπαίδευση, εκπαίδευση και… εκπαίδευση!», σημείωσαν στην κατακλείδα τους οι μαθητές.

Το Thrace Media Hub
Thrace Media Hub (Κόμβος Ενημέρωσης Θράκης), είναι μία νέα πρωτοβουλία που στοχεύει στην ενίσχυση της σύγχρονης ενημέρωσης, του ψηφιακού γραμματισμού και της κριτικής σκέψης απέναντι στην παραπληροφόρηση και τις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Η πρώτη δράση διοργανώθηκε στο Διδυμότειχο, από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας & Ενημέρωσης, σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και την Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης ΑΜΘ, υπό την αιγίδα του Δήμου Διδυμοτείχου και της Περιφέρειας ΑΜΘ, μετά από πρωτοβουλία του Δημοσιογραφικού Οργανισμού «Ο Χρόνος».

Πηγή: Διονύσης Βοργιάς, xronos.gr